De aap, ons zelfbeeld en de kip

door Kees Moeliker bioloog en oud-directeur van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam

Stel je voor: zes volwassen chimpansees zitten achter een computer met een joystick en matchen foto’s van apengezichten met foto’s van apenkonten. Het is geen gekkigheid maar serieus wetenschappelijk onderzoek van de vooraanstaande primatoloog Frans de Waal. Hij trainde de mensapen en ze volbrachten de test foutloos wanneer het om bekende groepsgenoten ging: als het gezicht en de (rode) kont van dezelfde, bekende chimpansee waren, maakten ze de juiste koppeling. Mensapen blijken dus een nauwkeurig en compleet beeld van elkaars naasten te ontwikkelen, net zoals wij mensen dat doen. Frans de Waal (1948-2024) toonde uiteindelijk ook aan dat chimpansees en bonobo’s rekening houden met elkaar en vergevingsgezind zijn. Empathie werd altijd gezien als een strikt menselijke eigenschap. 

De mythe van het brute beest versus de vredelievende mens is het onderwerp van de voorstelling Bonobo van Flip Noorman. Niet dat zijn theatrale concert je onsmakelijke bonobo-achterwerken voorschotelt, maar hou er rekening mee dat ook je eigen plek op de apenrots zal wankelen. 

Vergelijkbaar ontregelend is Pretty Privilege van Collectief Teder. In deze muziektheatervoorstelling krijgt het menselijke schoonheidsideaal harde klappen. Ons opgedirkte zelfbeeld is namelijk aan vervanging toe. Weg met de voordelen van fysieke aantrekkelijkheid! De fixatie op een uiterlijk dat voldoet aan de norm kent geen grenzen. 

De dierenwereld biedt hierbij helaas geen uitweg, want zelfs kippen geven de voorkeur aan mooie mensen. Deze wetenschapswijsheid danken we aan onderzoek van de Universiteit Stockholm. Daar trainden ze kippen om, pikkend naar een beeldscherm, keuzes te maken tussen foto’s van zeven verschillende mensengezichten – mooie mannen en vrouwen en minder aantrekkelijke mannen en vrouwen. De hanen kozen steevast mooie vrouwen en de hennen mooie mannen. De controlegroep bestond uit studenten die dezelfde set foto’s te zien kregen met de vraag ‘Hoe aangenaam zou het zijn om met de afgebeelde persoon te daten?’ Net als de kippen kozen de proefpersonen de aantrekkelijk ogende foto’s van mensen van het tegenovergestelde geslacht. Kip of mens, schoonheid is schoonheid. Maar de vraag waarom kippen mooie mensen prefereren, konden de onderzoekers niet beantwoorden. De taalbarrière stond verder onderzoek in de weg. 

Met haar performance Chicks in Dialogue brengt Lindertje Mans daar gelukkig verandering in. Ze transformeert langzaam in een kip, gaat met hennen in gesprek en leert je de kippentaal. Eindelijk overstijgt onze band met ’s-werelds talrijkste vogel de drumstick, de kipnugget en het zachtgekookte eitje.